Περιορισμοί σε γενετικά τροποποιημένο ρύζι έχουν κοστίσει εκατομμύρια ζωές

Οικολογικές οργανώσεις και παγκόσμιες συμφωνίες ένοχοι για την καθυστέρηση της παροχής του εμπλουτισμένου σε βιταμίνη Α ρυζιού

Golden Rice

Διεθνείς κανονισμοί για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα έχουν κατηγορηθεί ότι καθυστέρησαν την έγκριση ενός φαγητού που θα μπορούσε να έχει σώσει τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Ο ισχυρισμός γίνεται σε μια νέα έρευνα σχετικά με τη διαμάχη γύρω από την ανάπτυξη του “Golden Rice” από μια ομάδα διεθνών επιστημόνων.


Το Golden Rice είναι μια μορφή λευκού ρυζιού που έχει τροποποιηθεί γενετικά ώστε να περιέχει β-καροτένιο , το οποίο ο οργανισμός χρησιμοποιεί για να παράγει βιταμίνη Α.  Η έλλειψη βιταμίνης Α απο νεαρή ηλικία οδηγεί σε τύφλωση, καθώς και σε σοβαρή υπολειτουργεία του ανοσοποιητικού συστήματος. Το Golden Rice ( “Χρυσό Ρύζι” ) αναπτύχθηκε πριν από δύο δεκαετίες για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, αλλά εξακολουθεί να αγωνίζεται να πάρει έγκριση στα περισσότερα έθνη. 

“Το Golden Rice δεν έχει διατεθεί σε εκείνους για τους οποίους προοριζόταν στα 20 χρόνια από τη δημιουργία του”, δηλώνει στο βιβλίο του ο επιστημονικός συγγραφέας Ed Regis. “Εάν είχε επιτραπεί να καλλιεργηθεί σε αυτά τα έθνη, εκατομμύρια ζωές δεν θα είχαν χαθεί από τον υποσιτισμό και εκατομμύρια παιδιά δεν θα είχαν τυφλωθεί”.

Η έλλειψη βιταμίνης Α είναι πρακτικά άγνωστη στη Δύση, καθώς βρίσκεται στα περισσότερα τρόφιμα. Για τα άτομα σε αναπτυσσόμενες χώρες, ωστόσο, η βιταμίνη Α είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου. Η έλλειψη αυτή πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνη για τον θάνατο περισσότερων παιδιών από ότι ο HIV, η φυματίωση ή η ελονοσία – περίπου 2.000 θανάτους την ημέρα. Σε παγκόσμια κλίμακα, περίπου το ένα τρίτο των παιδιών κάτω των πέντε υποφέρουν από έλλειψη βιταμίνης Α.


Ως λύση αυτού του προβλήματος, ο Peter Beyer, καθηγητής κυτταρικής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Freiburg της Γερμανίας και ο Ingo Potrykus του Ινστιτούτου Φυτικών Επιστημών στην Ελβετία, στράφηκαν στη γενετική τροποποίηση οργανισμών στα τέλη του 20ου αιώνα. Εισήγαγαν γονίδια για την παραγωγή μιας χημικής ουσίας γνωστή ως β-καροτένιο στο DNA του φυσιολογικού ρυζιού. Με αυτόν τον τρόπο, τροποποίησαν τα γονίδια του ρυζιού έτσι ώστε τα φυτά άρχισαν να παράγουν βήτα-καροτένιο, μια πορτοκαλί χρωστική ουσία που όπως αναφέραμε είναι επίσης μια βασική πρόδρομη χημική ουσία που χρησιμοποιείται από το σώμα για να παράγει βιταμίνη Α.

“Στο Μπαγκλαντές, την Κίνα, την Ινδία και αλλού στην Ασία, πολλά παιδιά ζουν μόνο με λίγο ρύζι την ημέρα και σχεδόν τίποτε άλλο. Για αυτούς, μια καθημερινή προμήθεια Golden Rice θα μπορούσε να φέρει το δώρο της ζωής και της όρασης”, δηλώνει ο Regis.

Δυστυχώς, αυτή η καθημερινή προμήθεια δεν έχει υλοποιηθεί – και ο Regis είναι σαφής για το που καταλογίζεται η ευθύνη. Αρχικά, πολλές οικολογικές ακτιβιστικές οργανώσεις, ιδίως η Greenpeace, προσπάθησαν να εμποδίσουν την έγκριση του Golden Rice λόγω της γενικής αντίθεσής τους στις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες. “Η αντίθεση της Greenpeace στο Golden Rice ήταν ιδιαίτερα επίμονη, ηχηρή και ακραία, ίσως επειδή το Golden Rice ήταν μια γενετικά τροποποιημένη καλλιέργεια που θα προσέφερε τόσα πολλά”, δηλώνει.


Από την πλευρά της, η Greenpeace έχει επιμείνει ανά τα χρόνια ότι το Golden Rice είναι απλά μια φάρσα και ότι η ανάπτυξή του αποκλείει πόρους από την αντιμετώπιση της παγκόσμιας φτώχειας, η οποία υποστηρίζει και ότι είναι η πραγματική αιτία των προβλημάτων υγείας του πλανήτη.

Παρ ‘όλα αυτά, αυτή η αντίθεση της Greenpeace δεν είχε την δύναμη, από  μόνη της, να σταματήσει την εξάπλωση του Golden Rice στις χώρες που το χρειάζονταν, λέει ο Regis. Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται σε μια διεθνή συνθήκη γνωστή ως Πρωτόκολλο της Καρθαγένης (Cartagena) για τη βιοασφάλεια, μια συμφωνία που αποσκοπεί να διασφαλίσει τον ασφαλή χειρισμό, μεταφορά και χρήση ζώντων τροποποιημένων οργανισμών και τέθηκε σε ισχύ το 2003.


Το πρωτόκολλο της Καρθαγένης περιέχει ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενη κεφάλαιο γνωστό ως Αρχή 15 ή, συνηθέστερα, αρχή της προφύλαξης. Αυτό δηλώνει ότι, εάν ένα προϊόν της σύγχρονης βιοτεχνολογίας αποτελεί πιθανό κίνδυνο για την υγεία του ανθρώπου ή για το περιβάλλον, πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό ή την πρόληψη της εισαγωγής του. Το δόγμα αυτό, στην περίπτωση του Golden Rice, ερμηνεύτηκε ως “ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου”, λέει ο Regis, μια στάση εξ ολοκλήρου ασύμβατη με τη δυνατότητα της καλλιέργειας να σώσει εκατομμύρια ζωές και να σταματήσει την τύφλωση.

Ως αποτέλεσμα, κάθε πτυχή της ανάπτυξης του Golden Rice, από την εργαστηριακή έρευνα έως τις δοκιμές στον αγροτικό χώρο, παγιδεύτηκε “σε έναν ιστό κανόνων, κατευθυντήριων γραμμών, απαιτήσεων, περιορισμών και απαγορεύσεων” και μόνο τα τελευταία χρόνια έχουν ληφθεί μέτρα για να δοθεί η έγκριση – αν και μέχρι τώρα μόνο στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία. Ακόμα περιμένει το πράσινο φως – ελπίζουμε μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους – σε χώρες όπως οι Φιλιππίνες και το Μπαγκλαντές, όπου είναι πολύ πιο επείγουσα ανάγκη η έγκρισή του.


“Οι συνέπειες της παρακράτησης, καθυστέρησης ή επιβράδυνσης της ανάπτυξης του Golden Rice μέσω της υπερβολικής επιβολής κανονιστικών ρυθμίσεων έχουν τρομερό κόστος χαμένων ζωών και χαμένης όρασης”, καταλήγει ο Regis.

Το βιβλίο Golden Rice: The Imperiled Birth of a GMO Superfood εκδίδεται απο τις εκδόσεις Johns Hopkins University

Πέππας Ιωάννης
Περί Πέππας Ιωάννης 26 Άρθρα
Φαρμακοποιός